Afgelopen zaterdag trok Geschiedenislab naar Drenthe om onderzoek te doen naar hunebedden. We bezochten het hunebedcentrum in Borger en beklommen het grootste hunebed van het land. Daarna ging de tocht naar Drouwen, waar we dit hunebed tegen kwamen. Het mooie van dit exemplaar is dat de buitenste ring van kransstenen bewaard is gebleven. Wonderlijk trouwens dat de hunebedden worden aangeduid met saaie codes als D27 (die van Borger) of D20 (die van Drouwen). Ook wonderlijk dat sommige hunebedden slecht aangegeven staan en alleen te vinden door de hardnekkige toerist. Of is het bewust ontmoedigingsbeleid van de provincie? Hunebedden hebben het de afgelopen eeuwen zwaar te verduren gehad. En ook tegenwoordig voelt ieder kind, en waarschijnlijk iedere volwassene, de drang om die machtige stenen te beklimmen. 

Ik houd van hunebedden. Omdat ze verhalen vertellen over ijstijden, doorzettingsvermogen, reuzen en nieuwsgierige onderzoekers.

Op het dak van de school staan twee kinderen van een jaar of elf en een van ongeveer zes jaar. Beneden op het plein staat een meisje, ook ongeveer elf jaar. Even lijkt het erop dat de grote kinderen op het dak de kleine naar beneden willen laten vallen, het meisje op het plein staat erbij alsof ze hem op wil vangen.
x93Niet doen, dat is heel gevaarlijk,x94 roept wandelgenoot A geschrokken uit.
x93Waar bemoei je je mee?x94 roept een van de elfjarigen op het dak.
x93Manwijven,x94 schreeuwt de ander ons een paar keer toe.
Deze scxe8ne vindt niet plaats in het centrum van een grote stad, maar in Rottevalle, een dorpje van 1.350 inwoners dat zes kilometer ten noordoosten van Drachten ligt.
Enigszins geschokt vervolgen we onze weg, het traject Rottevalle-Ureterp van de Friese Woudenroute, terwijl we filosoferen over de vraag of deze kinderen nazaten zijn van de ruwe veenarbeiders die in deze streek bevolkten in vorige eeuwen.

Houtigehage
In Houtigehage treffen we het. Op de Skoallewyk staan autox92s geparkeerd, met de kofferbak open. Een heuse kofferbakmarkt. Voor een klein bakstenen huisje staat een met Friese vlaggen versierd kraampje, De Iel Fxfbke. Hier wordt paling gerookt, en met succes, want we lezen dat er al ettelijke prijzen zijn gewonnen. Het bakstenen huisje is een typisch waldhxfaske met een bijzondere geschiedenis. Het hoort bij een rijtje van acht woningen die in 1909 werden gebouwd, de eerste woningwetwoningen van deze regio. Voor de bewoners van de spitketen op de heide was het een grote vooruitgang. Ze hadden ruimte voor aardappelopslag, voor wat kleinvee, en een lapje eigen grond voor een moestuin. Dit waldhxfaske is nu een museumpje dat wordt beheerd door het Plaatselijk Belang van Houtigehage.

Drachtster Compagnie
Onderweg naar Drachtster Compagnie lopen we door een fascinerend landschap. Van de 17^e eeuw brachten verveners het heidegebied hier systematisch in cultuur. Die verveningsstructuur is nog helemaal intact. Het landschap wordt doorkruist door wijken, smalle vaarten waarover schepen hun vrachten turf vervoerden naar de grotere compagnonsvaarten.
In Drachtster Compagnie zijn op zondag vroeg in de middag beide cafxe9x92s nog dicht. Als het begint te regenen, schuilen we even onder het afdak van een kerkgebouw. Grote kerken zie je trouwens niet in deze streek. Daar was geen geld voor. De bewoners bouwden van boomstammen klokkenstoelen zodat ze toch op zondag en bij belangrijke gelegenheden klokken konden luiden.

Drachten
Het openbaar vervoer in Friesland is de afgelopen jaren ernstig verschraald. In veel dorpen zijn de bushaltes opgeheven. Ureterp wordt nog wel aangedaan door Qbuzz, maar op zondag maar eens in de twee uur. Wij nemen een taxi naar het winderige Van Knobelsdorffplein in Drachten, waar zelfs stationsrestauratie De Koffiebus dicht is.

Meer dan driehonderd mensen zagen gisteravond tijdens de Rotterdamse Museumnacht onze cluedo theatervoorstelling ‘De moord op Blonde Mien’, in de kleine rode vuurtoren aan de Leuvehaven. De sfeer was weer geweldig en dankzij een partytent en terrasverwarmer kon het publiek heel beschut op zijn beurt wachten. Per keer konden twintig mensen de voorstelling zien. Iedereen maakte vlijtig aantekeningen tijdens de voorstelling.

Wie pleegde de moord? Is het huisjesmelker Marcus die nog twee maanden huur tegoed heeft van Mien? Is het de Russische matroos Pjotr die te dronken is om op zijn benen te staan? Of Donkere Dollie, de jaloerse vriendin van Mien? Het kan ook accordeonist Koos zijn, die ervan droomt een gezinnetje te stichten met Mien. Of is het inspecteur Van der Welen zelf die er zo op gebrand is van Rotterdam weer een veilige en fatsoenlijke stad te maken?

Gisteren ‘deed’ het Lage Licht voor het eerst een personeelsfeest, op ss De Rotterdam, voor personeel van Airport Rotterdam-The Hague. Vlak voor kerst kregen we de opdracht. Dus een echt staaltje van pressure-cooking-theatre. Minnekus en ik verzonnen zes personages en een situatie, ik schreef zes monologen, Minnekus zocht spelers en repeteerde met hen.

En gisteren was het dus zo ver. Tien groepen van twintig mensen kregen een rondleiding door De Rotterdam en kwamen personages tegen die hun verhaal vertelden. Iedereen was enthousiast, het personeel van de luchthaven, de organisatoren, de spelers èn wij van het Lage Licht. De Rotterdam is natuurlijk een droomlocatie voor theatermakers.

Ook Hanne en Tessa deden mee, als nichtjes van de kapitein die het publiek allerlei geheimen over de personages influisterden.

Hier staan ze op de foto met Benjamin.

Omdat ik vorig weekend toch in Leeuwarden was, maakte ik een tocht door de omgeving om research te doen voor mijn familiekroniek. Waar bijvoorbeeld stond het huis waar mijn beppe Saakje Hilverda-Braaksma werd geboren en waar ze in de jaren zestig woonde met haar moeder Trijntje en haar broer Aebe?

Het moet aan de Harlingerstraatweg liggen, tussen Dronrijp en Zweins, aan de rechterkant van de weg. Is het het huisje tegenover die boerderij? Het ligt zoveel lager dan de weg dat het maar deels zichtbaar is.
Ik maak een paar foto’s, maar twijfel. Ik herken het puntdak links niet, en als ik dichterbij kom, zie ik ook dat er geen echte sloot voor het huisje is zoals in mijn herinnering.
Voor het raam staat een vrouw naar me te kijken. Ik daal een trapje af naar de deur en wacht tot ze opendoet. Ze vertelt me, met een Oost-Europees accent, dat haar vriend er nu dertig jaar woont. Dat kan kloppen, want Aebe – die er als laatste woonde – is rond 1980 overleden.
Het is het juiste huisje, hoor ik later van mijn achterachterneef Jouke die is opgegroeid in Dronrijp. Het gebouwtje met puntdak zal er later zijn bijgebouwd. Ook is de kans groot dat de dakkapel nog niet zo oud is.
Maar afgezien daarvan, dit is het dus, het huis waar Saakje Braaksma op 13 april 1903 werd geboren. 

Afgelopen weekend won Het Lage Licht de Publieksprijs en een Juryprijs met de voorstelling 'Broers' op het oergezellige Amateur Theater Festival Rotterdam in het OT Theater. De jury noemde het een markante voorstelling met een noodzaak.

Waarschijnlijk hangt dit prachtige affiche al sinds de zomer op de spoorbogen van de Hofpleinlijn, maar ik zag het vandaag pas. Zo zag station Hofplein eruit voor het bombardement. 

Afgelopen week liep ik over de Grote Markt in Brussel en dacht: wat een prachtig plein. Echt een plein zoals een plein moet zijn. Niet te groot, omgeven door mooie gebouwen, geen auto’s, geen fietsen of brommers, alleen wandelaars. Het is een heel knus plein waar je je beschut voelt. Het is een plein dat rust uitstraalt.

Dit plein bracht mij op de vraag: wat is een plein eigenlijk? Is de Grote Markt het ideale plein of zijn er andere vormen mogelijk?

Omdat ik vandaag over het Rotterdamse Oostplein fietste heb ik dit eens goed bekeken. Is het Oostplein eigenlijk wel een echt plein? De Van Dale zegt dat een plein een onbebouwde ruimte is tussen bouwwerken. Volgens deze brede definitie is het Oostplein dus een echt plein. Maar wat onoverzichtelijk!

Wie vanaf de Oostzeedijk komt stuit op een rotonde. Links, aan de zuidkant, is een open ruimte met op de kade een standbeeld van een marinier, ter nagedachtenis aan de mariniers die de stad zo dapper hebben verdedigd tijdens de eerste meidagen in 1940. Rechts is een grasveld met, naast bomen, een telefooncel en een shoarmatentje. Rondom het grasveld tramlijnen, naast het grasveld een metro ingang. Aan de noordkant van het Oostplein is zelfs een gemaal. Wel wat veel voor één plein.

Het Oostplein van voor de oorlog ziet er stukken overzichtelijker uit. Maar het bombardement heeft alle bebouwing plat gegooid, en de stedenbouwers van na de oorlog hebben waarschijnlijk alleen gedacht aan verkeersaders en niet aan knusse pleinen.

Het Oostplein voor de oorlog. Let op de molen.
 Het Oostplein na het bombardement. De molen lijkt ongedeerd.

Ik ben op zoek naar een gedicht van een Nederlandse dichteres waarin de zinsnede 'zonen als bomen' voorkomt. Wie kan mij helpen?

Voor mensen als ik, die niet kerkelijk zijn opgevoed, die zich jarenlang hebben gekoesterd in het linkse aktiewezen en zich tijdens hun studie hebben verdiept in emancipatiebewegingen, is het moeilijk zich voor te stellen dat bepaalde christelijke stromingen homoseksualiteit nog steeds als een zonde zien. Goed, er wordt erkend dat er mensen zijn die deze gevoelens hebben, maar eraan toegeven mag niet. Voor christelijke homo’s een onmogelijke opdracht.
Voor niet kerkelijken is het heel gemakkelijk te roepen: ‘Dan stap je toch uit de kerk’, maar het is een moeilijk en ook pijnlijk proces je los te maken uit die gemeenschap. Want het gaat niet alleen om de kerk zelf, het gaat ook om familie en vrienden.

Daarom is het goed dat Het Lage Licht nu een theatervoorstelling maakt die in de kerk een dialoog op gang wil brengen over homoseksualiteit. We verwachten niet dat we de problemen zullen oplossen, we hopen wel dat het stilzwijgen wordt doorbroken en dat er in ieder geval over gepraat gaat worden. En dan geen theologische gesprekken over hoe teksten in de bijbel geïnterpreteerd kunnen worden, maar gesprekken over het menselijke aspect.
We maken hierbij gebruik van de methodiek van het Forumtheater, waarbij het publiek in kan springen in scènes om bepaalde strategieën uit te proberen. Op 29 oktober is de eerste try out bij Contrario, een gereformeerde vereniging voor homo’s en lesbiënnes.

Op de foto Anton en Wolfert tijdens een repetitie. Foto: Kees Deenik.